ЕАЭО саудаға бақылауды күшейтеді: QR-кодтар, қолма-қол ақша лимиттері және пломбалар
Еуразиялық экономикалық одақ (ЕАЭО) елдерінде сыртқыэкономикалық үдерістерге қатысты ауқымды реформа талқылануда. Бұл реформа трансшекаралық сауда ережелерін елеулі түрде өзгертуі мүмкін. Жаңа тетіктердің сынақ түріндегі іске қосылуы Ресейде 1 сәуірден бастап басталды, ал толыққанды енгізілуі 2026 жылғы 1 шілдеден бастап одақ деңгейінде күтілуде, деп хабарлайды Inbusiness.kz басылымы.
БАҚ деректеріне сәйкес, реформаның мақсаты — кедендік рәсімдерді біріздендіру және ЕАЭО елдерінде жанама салықтардың жиналуын арттыру.
Ақшалай есеп айырысулар мен қаражат қозғалысын бақылауды күшейту
Негізгі өзгерістердің бірі — одақ елдерінің шекаралары арқылы қолма-қол ақшаны алып өтуге бақылауды күшейту. Жеке тұлғалар үшін бірыңғай лимит енгізіледі — сапар мақсатына қарамастан, қолма-қол ақшаны $10 мың баламасына дейін ғана алып шығуға рұқсат етіледі.
Жеткізілімдерді цифрлық бақылаудың жаңа жүйесі
Сыртқы сауда жеткізілімдерін рәсімдеу тетігі де айтарлықтай өзгереді. Реформа аясында Ресейдің Тауардың күтілетін келуін растау жүйесі (СПОТ) іске қосылады, ол салықтық бақылауды жүк нақты жөнелтілгенге дейінгі кезеңге көшіреді.
Жаңа схемаға сәйкес, Қазақстан, Қырғызстан, Армения және Беларусьтен тауар тасымалдаушылар алдын ала цифрлық тіркеуден өтуі тиіс.
Үдеріс бірнеше міндетті кезеңнен тұрады:
— шекарадан өтуден кемінде екі күн бұрын жүйеде жеткізілім туралы құжат (ДОПП) тіркеледі. Онда сатушы, сатып алушы, тасымалдаушы, ТН ВЭД кодтары, сертификаттар мен сауда белгілері туралы деректер көрсетіледі;
— өтініш беруші Ресей Федералдық салық қызметінің шотына қамтамасыз ету жарнасын (ОДВ) аударады. Бұл сома ҚҚС пен акциздер мөлшеріне қарай есептеледі;
— құжаттар тексеріліп, қаражат түскеннен кейін бірегей QR-код қалыптастырылады. Ол Ресей аумағына кіруге арналған міндетті «цифрлық рұқсат» болады.
2026 жылғы 1 шілдеден бастап ДОПП рәсімдеу ережелерін бұзу, деректердегі қателіктер немесе сәйкессіздіктер үшін айыппұлдар қарастырылған, ал кейбір жағдайларда тауарды тәркілеу мүмкін.
Навигациялық пломбаларды қолдану ережелерін талқылау
Сонымен қатар ЕАЭО аясында жүктерді бақылауға арналған навигациялық пломбаларды — тасымалдау бағыттарын қадағалайтын электронды құрылғыларды қолдануды кеңейту мәселесі талқылануда.
Қазіргі уақытта Ресейде пломбалау санкциялық және кейбір акцизделетін тауарларға ғана қолданылады. 31 шілдеден бастап Ресей мен Беларусь бұл жүйені барлық автокөлік транзитіне және теміржол арқылы тасымалданатын кейбір жүк түрлеріне кеңейтуді жоспарлап отыр.
Алайда бұл бастама одақ елдері арасында келіспеушілік тудырып отыр. Ресей мен Беларусь «ұлттық ерекшелік» қағидатын сақтауды талап етеді, ол төмен тәуекелді қатысушыларға, соның ішінде уәкілетті экономикалық операторларға да пломбалау қолдануға мүмкіндік береді.
Ал Қазақстан, Қырғызстан және ЕАЭО-ның басқа қатысушылары бұл тәсілге қарсы шығып, оның бірыңғай ережелерді бұзып, тасымал бағытына қарай нарық қатысушылары үшін тең емес жағдай туғызуы мүмкін екенін атап өтуде.
Мәселе Еуразиялық экономикалық комиссияның (ЕЭК) қарауында, ол 30 шілдеге дейін навигациялық пломбалардан босату жағдайларының уақытша тізімін қайта қарауы тиіс.
Әзірге елдер арасында ортақ келісімге қол жеткізілген жоқ. Сарапшылар жаңа талаптардың жедел енгізілуі логистикада кідірістерге және ЕАЭО ішіндегі өзара сауда көлемінің төмендеуіне әкелуі мүмкін екенін ескертеді.