Қазақстандағы азық-түлік өндірушілері сауда желілеріне төленетін қосымша төлемдердің табыстылық пен баға қалыптастыруға елеулі әсер ететінін мәлімдеді, деп хабарлайды «Курсив» басылымы салалық бірлестіктер өкілдеріне сілтеме жасап.

Азық-түлік секторының салалық одақтары альянсының хатшысы Андрей Кукушкиннің айтуынша, сауда желілері 15–20% көлеміндегі стандартты сауда үстемесіне қоса жеткізушілерден ретробонустар мен түрлі қосымша қызметтер үшін төлем талап етеді. Салалық бағалауларға сәйкес, мұндай төлемдердің жиынтық көлемі өндірушінің босату бағасының 40%-ына дейін жетуі мүмкін.

Ретробонус — келісілген көлемдегі тауар сатылғаннан кейін сауда желісіне қайтарылатын қаражат. Мұндай төлемдер формалды түрде жеке келісімшарттармен рәсімделгенімен, ірі сауда желілерінің нарықтағы үлесі жоғары — сатылымдардың шамамен 70%-ы осы арналар арқылы жүзеге асады, бұл өндірушілердің келіссөз мүмкіндіктерін шектейді.

Салалық қауымдастықтардың мәліметінше, тәжірибеде 40-тан астам бонус пен сервистік төлем түрі қолданылады: өнімді жылжыту, жарнамалық буклеттерге орналастыру, сөрелік кеңістік, логистика және басқа да қызметтер. Нәтижесінде кейбір тауар санаттары бойынша өндіруші нақты табысының тек 60–80%-ын ғана алады.

Балама өткізу арналары ретінде нарық қатысушылары «үй жанындағы дүкендер» форматын және HoReCa сегментін (мейрамханалар, кафелер, жанармай құю станциялары) дамытуды қарастырады. Бұл сегменттерде ретробонус талаптары әлдеқайда сирек кездеседі.

Сонымен қатар өндірушілер әлеуметтік маңызы бар азық-түлік тауарлары (ӘААТ) тізімін 19-дан 31 позицияға дейін кеңейту жоспарларына алаңдаушылық білдіруде. Қазақстан Сүт одағының басшысы Андрей Кожевниковтың пікірінше, бағаны әкімшілік реттеуді күшейту шағын және орта кәсіпорындардың маржасын төмендетуі мүмкін.

Оның айтуынша, Қазақстан ішкі нарықты сүтпен 90–95%, сары маймен 82%, ірімшікпен шамамен 60% қамтамасыз етеді. Сонымен қатар сала өкілдері Еуразиялық экономикалық одақ елдеріндегі мемлекеттік қолдау деңгейінің айырмашылығы бәсекелестік жағдайына әсер ететінін атап өтті.

Нарық қатысушылары инфляцияны тежеу шаралары, отандық өндірушілерді қолдау және заманауи бөлшек сауданың тұрақты дамуы арасында теңгерім табу қажеттігін алға тартады.